Skrzypłocz

Skrzypłocze nazywane są żywymi skamieniałościami, gdyż bardzo podobne formy znajdujemy w osadach sprzed 350 mln lat. Ciekawostką jest to, że krew skrzypłoczy ma barwę niebieską. Charakteryzuje się jałowością. i ma właściwości bakteriobójcze. Używa się ją do produkcji testerów bakteryjnych. Testy bakteryjne wykonane z krwi skrzypłoczy wykorzystywane są m.in. w przemyśle kosmicznym do natychmiastowego kontrolowania jałowości podzespołów szykowanych do ekspedycji w sondach kosmicznych, w razie podejrzenia o kontaminację.
Skrzypłocze osiągają rozmiary do 60 cm, są mięsożerne i najchętniej przebywają w wodach przybrzeżnych. Występuje w wodach Atlantyku u wybrzeży Ameryki Północnej i Środkowej oraz u płd-wsch. wybrzeży Pacyfiku.

Przyrządza się podobnie jak kraby (pomimo dziwnego wygladu to ich bliski krewniak) - w smaku jest zresztą bardzo do nich podobny.

www.wikipedia.pl/it/de

Strzykwy, trepangi

Strzykwy (Holothuroidea) - gromada morskich zwierząt zaliczanych do szkarłupni.

W kuchni chińskiej niektóre gatunki są spożywane. Po wypatroszeniu, uwędzeniu i suszeniu noszą nazwę trepangów.

Przez chińczyków uważane za niebiański przysmak, inaczej ogórki morskie.

Słuchotki, abalone

Słuchotki (Haliotidae) – rodzina ślimaków morskich.
Słuchotki, nazywane też uchowcami, należą do jedynego rodzaju tej rodziny - Haliotis. Liczy on około 100 gatunków. Muszle mają różne rozmiary - od małych do dużych, mogą być okrągłe lub owalne. Skrętka jest zredukowana i spłaszczona. Ostatni skręt jest duży, kształtu spodka lub małżowiny usznej. Powierzchnia zewnętrzna pokryta nierównymi osiowymi lub spiralnymi liniami, żeberkami albo fałdami. Wzdłuż lewego brzegu ostatniego skrętu ciągnie się rząd okrągłych lub owalnych otworów; niektóre, wcześniejsze z nich mogą ulec zasklepieniu. Wewnętrzna powierzchnia muszli wyłożona jest opalizującą masą perłową, często z umieszczoną centralnie szeroką blizną mięśniową (miejsce, do którego przytwierdza się noga ślimaka). Brzeg wrzeciona pogrubiony i spłaszczony. Brak wieczka.

Przez chińczyków uważane za niebiański przysmak, tzw. abalone.

Wszystkie gatunki tej rodziny są roślinożerne. Żywią się głównie algami. Dorosłe osobniki praktycznie nie opuszczają raz wybranego miejsca. Żerują na tym samym obszarze przez całe życie. Bytują przytwierdzone do skalistego podłoża silną nogą, która jest cenionym przysmakiem kulinarnym (w kuchniach świata uchowce znane są jako tzw. abalony - wykwintna i droga potrawa). Po obu stronach potężnej nogi występuje fałd płaszczowy (epipodium), od którego odchodzi duża liczba brodawek czuciowych lub filamentów, dzięki którym ślimaki sprawiają wrażenie owłosionych.

Adampol

Polonezköy, (pol. Adampol) – polska wioska w Turcji, założona w poł. XIX w. Osada polskich emigrantów na obrzeżach szybko rozprzestrzeniającego się Stambułu, położona po azjatyckiej stronie cieśniny Bosfor, na północny wschód od centrum metropolii. Do ok. 1960 r. była typową wsią rolniczą, w której obok tureckiego używany był także język polski i pielęgnowano polskie obyczaje. W II poł. XX w. miejscowość zmieniła charakter na typowo turystyczny, składa się głównie z hoteli. Nosi urzędową nazwę Polonezköy (po polsku "Polska Wieś"), ale tylko jej najstarsi mieszkańcy znają jeszcze język przodków. Pomimo że osoby pochodzenia polskiego stanowią w Polonezköy już mniejszość (ok. 1/3), to na wójta wybiera się tradycyjnie Polaka.

W 1841 r. Michał Czajkowski przybył nad Bosfor, mianowany przez księcia Adama Czartoryskiego szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Jej celem było przeciwstawianie się rosyjskim wpływom w Turcji. W tym samym czasie w Turcji przebywało wielu emigrantów, byłych uczestników powstania listopadowego, którzy często nie mieli co z sobą począć i nie mieli środków do życia. Z inicjatywy ks. Adama Czartoryskiego Michał Czajkowski zakupił w okolicach położonych ok. 100 km od ówczesnego Stambułu nieuprawiane tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć wieś. 19 marca 1842 poświęcono pierwszą chatę, a wieś nazwano Adampolem na cześć Adama Czartoryskiego. Tak więc domniemywanie pochodzenia nazwy miejscowości od poety Adama Mickiewicza jest błędne. Oprócz powstańców listopadowych Czajkowski osiedlał we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie.
Fakt istnienia prawdziwej polskiej gminy gdzieś w świecie, w czasach, gdy samo państwo polskie nie istniało, był i ważny, i głośny. Do Adampola ściągali nie tylko Polacy, ale i pokrewne narodowości emigrujące z terenów carskiej Rosji. Język mieszkańców gminy był wbrew pozorom bardzo urozmaicony i zamiast polskiego języka składał się z wielu gwar regionalnych. Wpływ na taki stan rzeczy miało także sprowadzenie przez Czajkowskiego z terenów Bośni zakonu franciszkanów. Osadnictwo po 1856 r. pochodziło już w większości z obszarów etnicznie polskich, a na utworzenie się polskiego języka całej tej wspólnoty miało wpływ dopiero utworzenie polskiej szkoły. Adampol do 1883 był własnością księży lazarystów. Przejęty przez ród Czartoryskich na następne 85 lat (do 1968).
Adampol stał się nie tylko miejscem azylu dla polskich emigrantów, ale także ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. o wiosce znów było głośno. Stała się tak popularna, tak jakby ją odkryto drugi raz. Wioskę zalewały dary z Polski. Wielu potomków osadników wróciło też w tym okresie z Adampola do ojczyzny.
W 1933 r. postawiono tu popiersie z polsko-tureckim napisem: "Naszemu Wieszczowi Adamowi Mickiewiczowi w rocznicę zgonu 1855–1933."
W czasach II wojny światowej władze tureckie starające się o neutralność swojego kraju zabroniły Polakom obchodów święta 3 Maja i zabrały znajdujący się we wsi sztandar będący dla Polaków relikwią. Najtrudniejsze czasy przyszły jednak po wojnie, gdy z natury rzeczy kontakty z komunistyczną Polską wyraźnie osłabły.
W 1979 roku Turcję odwiedził Jan Paweł II. Ponieważ papież nie przyjechał do Polonezköy – mieszkańcy wybrali się autokarami do Stambułu.
Jednak przez ponad sto lat, aż do czasów nieuchronnej industrializacji tych obszarów spowodowanej rozrostem Stambułu obyczaje polskie zachowały się w Adampolu w niezmienionej formie. Było to prawdziwa oaza obyczajów staropolskich. Sprzyjała zresztą temu wyraźna odrębność kulturowa otoczenia utrudniająca asymilację, jakiej podlegały polskie osady znajdujące się w innych częściach świata, oraz brak sprzeczności interesów, a więc i życzliwy stosunek władz tureckich. 150-lecie powstania wsi obchodzono w Turcji bardzo uroczyście.

http://www.polonezkoy.com/

Ayran

Ayran, (IPA: [aɪˈran]), (tur.: Ayran), (bułg.: айрян lub мътеница), (gr.: Αϊράνι), (arm.: Թան), (alb.: Dhallë), to popularny turecki napój wytwarzany z jogurtu i wody (w proporcji 2:1 lub 1:1). Zazwyczaj dodawana jest do niego sól, a czasami też pieprz. Podawany jest schłodzony, może też mieć pianę. Często spożywany jest razem z kebabem. Ayran jest podobny do popularnego m.in. w Iranie i Armenii napoju Doogh (dugh, abdug, tahn), który jednak jest poddawany krótkiemu procesowi fermentacji i jest lekko musujący.
Ayran jest także popularny w innych krajach Bliskiego Wschodu. Na tureckiej prowincji napojem tym podejmuje się gości. Ayran można kupić w restauracjach i sklepach, ale można też zrobić go samemu - w wersji podstawowej (jogurt, woda, sól) lub też dodać posiekaną miętę. Ten drugi przepis jest popularny podczas upałów - gasi pragnienie i działa "odświeżająco". W Turcji Ayran stanowi mocną konkurencję dla innych napojów, w tym tych produkowanych przez globalne koncerny. Ormianie i Arabowie nazywają ten napój tan i pod tą nazwą jest on popularny m.in. w USA.

Kuchnia grecka

Kuchnia grecka to ten dział sztuki kulinarnej wywodzącej się i charakterystycznej dla Grecji i Greków. Zazwyczaj postrzegana jest jako zdrowa i prosta. Charakteryzuje się m.in. popularnym w kuchniach śródziemnomorskich i bałkańskich, częstym stosowaniem czosnku, oliwy z oliwek, liści winorośli, dużej ilości warzyw (zwłaszcza pomidorów, papryki, świeżych ziół), baraniny i ryb. Wina greckie są znane i cenione już od czasów starożytności.
Podstawowe terminy:
arni - jagnięcina
choriatiki - czyli sałatka wiejska, znana u nas pod nazwą sałatka grecka - pomidory, ogórek, papryka, cebula, oliwki, feta, oliwa, zioła
dolmades (dolmas) - greckie gołąbki, mielone mięso z ryżem, czasem sam ryż w oliwie z ziołami, zawinięte w liście winogron
ellinikos - kawa po grecku (od: ellada, lub hellada)
fasolada - zupa fasolowa
feta -ser owczy słony
gyros - mięso przygotowane na specjalnym palenisku, opiekane dookoła (gyro - obrót), podawane na talerzu lub w placuszku pita, z tzatziki, pomidorem, cebulą, frytkami.
kotopoulo - kurczak
kota - kura
moschari - cielęcina
musaka (mousaka) - zapiekanka z mięsa mielonego, ziemniaków, bakłażana, sosu pomidorowego, zalana beszamelem
ouzo - wódka z dodatkiem anyżku
ouzomezes - przekąski do ouzo
pastitsio - zapiekanka z grubego makaronu, mięsa mielonego, sosu pomidorowego, zalana beszamelem
patsa - zupa z flaków i nóżek cielęcych
psistaria - grill
retsina - wino greckie z dodatkiem żywicy sosnowej
rizi - ryż
skordalia - pasta z chleba lub ziemniaków, czosnku, oliwy i soku z cytryny
souvlaki (suvlaki) - szaszłyki z mięsa jagnięcego lub wieprzowego
taramosalata - rodzaj pasty/majonezu z solonej ikry
tiganites patates - frytki
tzatziki - jogurt z czosnkiem i ogórkiem
yemista (gemista) - pomidory i papryka, nadziewane jak nasze gołąbki
youvarlakia - pulpety z mięsa mielonego w sosie jajeczno-cytrynowym

Halloumi

Halloumi to rodzaj sera solankowego półtwardego pochodzenia greckiego. Nazwę swą zawdzięcza słowu hallum – ser libański, w Turcji występuje pod nazwą hellim peyniri. Halloumi pochodzi zasadniczo z Cypru, mieszkańcy tej wyspy uważają ten ser wręcz za potrawę narodową. Od wielu stuleci wytwarzany jest z surowego mleka owczego i koziego, obecnie także z dodatkiem krowiego. Przy temperaturze ok. 33OC dodaje się do niego podpuszczkę a po pół godzinie tworzy się skrzep. Potem należy go podzielić ręcznie na wiele porcji, które układa się warstwowo w specjalnych drewnianych formach i mocno sprasowuje, by w ten sposób ułatwić odpływ serwatki. Taką masę zagotowuje się w uzyskanej serwatce i ponownie prasuje. Następnie kroi się ją w płaskie nieduże bloki i ubija póki jest jeszcze ciepła, nierzadko z dodatkiem świeżej mięty. Na końcu posolony ser przechowuje się w solance w temperaturze ok 2OC. Świeży lub dojrzały halloumi doskonale nadaje się do najróżniejszych dań i przystawek. Dzięki swym specyficznym właściwościom ser ten nawet w wysokiej temperaturze zachowuje swój pierwotny kształt i smak, ale oczywiście, można go także przetapiać, smażyć, używać do zapiekanek. Popularny jest sposób smażenia sera halloumi, obtoczonego w mąkę i usmażonego podobnie jak frytki w dużej ilości oleju, podany następnie w sosie vinaigrette z kaparami. Tak przyrządzony ser jest jednym z ulubionych dań Cypryjczyków. 
Obecnie produkuje się różne odmiany sera halloumi np. bez skórki, ale za to z listkami mięty, albo też z krowiego mleka. Ser halloumi nie jest popularny na szeroką skalę w Polsce, czego bardzo żałują wszyscy ci, którzy będąc choć raz na Cyprze, spróbowali tego specjału. 
 
 

Grecja

Grecja (gr. Ελλάδα (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Uznawana za kolebkę zachodniej cywilizacji i będąca miejscem narodzin demokracji, filozofii, sportów, polityki i dramatu, Grecja ma długą i bogatą historię oraz dziedzictwo kulturowe, które wpłynęło na inne kultury Europy, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu. Obecnie jest rozwiniętym krajem, będącym członkiem Unii Europejskiej od 1981 r. oraz strefy euro od 2002 r.

Kuchnia cypryjska

Na Cyprze jada się obfite, lecz niewyszukane posiłki, które po kilku dniach mogą się znudzić. Na brak pomysłów kulinarnych cierpią przede wszystkim restauracje w popularnych kurortach (zwłaszcza na południu), które łączą w niezbyt szczęśliwy sposób tradycje brytyjskie i bliskowschodnie. Kuchnię cypryjską opanowały smażone ziemniaki; frytki podaje się tu praktycznie do wszystkiego. Rozczarowanych smakoszy przebywających na południu pocieszy natomiast bez wątpienia znakomite piwo, brandy i wino cypryjskie.
W północnej części Cypru restauracje podają nieco lżejsze posiłki i chętniej eksperymentują z mniej znanymi potrawami (przeważnie rodem z Turcji), ale i tak nie potrafią się obronić przed wpływem kuchni brytyjskiej.
Inwazja obcej tradycji kulinarnej uczyniła krzywdę nie tylko miejscowej kuchni, lecz także turystom, gdyż niejeden z przyjezdnych nie spróbuje smacznych i pomysłowych potraw podawanych w prywatnych domach i tradycyjnych restauracjach na prowincji, których nie wymieniają żadne znane przewodniki. Trzeba poświęcić trochę czasu i wydać nieco więcej pieniędzy, aby oszczędzić sobie wątpliwej przyjemności napychania żołądka przesmażonym jadłem pozbawionym smaku, którym karmi się turystów w większości restauracji.
Bardziej oryginalnych lub staranniej przygotowanych potraw należy szukać w lokalach prowadzonych przez imigrantów (zwłaszcza na północy, gdzie pracują znakomici i pomysłowi kucharze z Pakistanu), a także w odosobnionych zakątkach wsi na południu, gdzie miejscowych mieszkańców obsługują wiejskie restauracje, zwane exochiká kéndra, które oferują skromne, lecz bardzo dobre menu. Warto również zajrzeć do śródmiejskich ouzerí (inne określenie to mezé-house, czyli „bar mezé"), znanych na północy pod turecką nazwą meyhane, gdzie oprócz napojów serwuje się miejscowe specjały.
Mezé, barową wersję tych delikatesów, podaje się kolejno na nie więcej niż dwudziestu małych talerzykach, które donosi się, dokąd klient nie poczuje się najedzony. Jest to zwykle bardzo smaczny i dobrze przyrządzony posiłek, ale na południu do jednej „serii" potrzeba co najmniej dwóch, a czasem i czterech zamawiających.
Dania główne są z reguły obfite, a porcje frytek nawet nieco zbyt szczodre, co pozwala pogodzić się z dość wysokimi cenami. Cena wymieniona w karcie zwykle zawiera 10% napiwku i podatek VAT, który obecnie wynosi 8%.
Restauracje są czynne dość krótko, przynajmiej w porównaniu z lokalami w Grecji czy Turcji. Pora obiadowa (zarówno na północy, jak i na południu) trwa od 12.30 do 14.15, a kolacje podaje się w godz. 19.00-22.00 (a poza sezonem tylko do 21.30). Wyjątek stanowi południowa Nikozja oraz bary przy plażach, gdzie pora obiadowa trwa dłużej. Exochiká kéndra są czynne latem przez niemal cały dzień lub wieczór, ale często się zdarza, że wiosną lub jesienią wydają obiady tylko w weekendy. Zimą są przeważnie zamknięte, z powodu braku turystów.
http://mediterraneo.blox.pl/html

Cypr

Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą.
Większe miasta: Nikozja, Limassol, Larnaka
Granice: Cypr graniczy z suwerennymi brytyjskimi enklawami Akrotiri i Dhekelia oraz z nieuznawaną na arenie międzynarodowej Turecką Republiką Cypru Północnego, będącej oficjalnie częścią Cypru.
Wybrzeże morskie ma długość 648 km
Najwyższy punkt – Olimp 1951 m n.p.m.
Podział administracyjny: podzielone administracyjnie na 6 dystryktów
Ruch samochodowy: lewostronny
Religia: dominuje prawosławie
Wyznawcy poszczególnych religii: prawosławni, maronici, muzułmanie, inni
Narodowości: Grecy 78% (99,5% Greków zamieszkuje grecką część wyspy), Turcy 18%, 4% inne narodowości

Smaczliwka

Awokado, smaczliwka (Persea Scheffer) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych. Występuje w klimacie tropikalnym i subtropikalnym Ameryki.

Owoc smaczliwki, nazywany gruszką awokado, jest jednonasienną jagodą kształtu gruszkowatego, o zielonej skórze, mogą mieć też kształt okrągły lub jajowaty. Zawiera niejadalne nasienie oraz tłusty, kremowozielonkawy miąższ. Częścią jadalną jest właśnie ten miąższ, stanowiący ok. 85% masy owocu.
Okres dojrzewania owocu jest wyjątkowo długi – przeciętnie trwa 6-8 miesięcy.

Kapary

Kapary kapar (Capparis L.) - rodzaj drzew, krzewów lub pnączy należących do rodziny kaparowatych. Należy do niego ok. 250 gatunków wystepujących w strefie tropikalnej.

Kapary cierniste, kapar ciernisty (Capparis spinosa L.) - gatunek półkrzewu należącego do rodziny kaparowatych. Występuje w rejonie śródziemnomorskim i Azji Mniejszej, sięgając po Himalaje.

Przyprawę stanowią pąki kwiatowe (im mniejsze tym cenniejsze) o słodko-kwaśnym, lekko pikantnym smaku. Po zakonserwowaniu w soli, occie, oliwie lub winie nazywane kaparami lub kaparkami. Pikantny smak zawdzięczają łatwo ulatniającej się rutynie. Gotowe kapary są ciemnozielone z jasnymi kropkami, mają wielkości ziaren grochu. Stosuje się je do: 
do przyrządzania marynat, majonezów,
do zimnych - mięs, sosów,
do sałatek rybno-mięsnych,
do jajek, potraw z pomidorami.
Jadalną częścią rośliny są również marynowane owoce.
Dawniej jako namiastkę kaparów wykorzystywano również pączki nasturcji, ziarnopłonu, żarnowca miotlastego, a nawet knieci błotnej.
Według medycyny ludowej, jedzenie kaparów może pomóc w leczeniu impotencji u mężczyzn. Jednak dwa gatunki kaparów: Capparis fascicularis i Capparis tomentosa są trujące.

Kwiaty tego gatunku kwitną tylko od rana do popołudnia i w tym samym dniu powstaje już owoc. Szybkość tego procesu stała się symbolem przemijania.

Kapary są używane jako marynaty w occie. Przechowywane w oliwie pączki kwiatowe stanowią pikantną przyprawę stosowaną do pizzy, sosów, potrawek, przeróżnych sałatek jarzynowych, dodatek do potraw z łososia, do gotowanych na twardo jaj. Są ozdobą małych kanapek i wszelkich półmisków wchodzących w skład zimnego bufetu

Dama z gronostajem

Dama z gronostajem (zwana powszechnie Damą z łasiczką) - obraz stworzony w latach ok. 1483-90 przez włoskiego artystę renesansowego Leonarda da Vinci w Mediolanie. Portret został wykonany w technice olejnej, z użyciem tempery, na desce orzechowej o wymiarach 54,7 na 40,3 cm. Przedstawia Cecylię Gallerani, kochankę księcia Ludovico Sforzy.
Znajduje się w zbiorach krakowskiego Muzeum Czartoryskich. Jest jednym z najcenniejszych obrazów w muzealiach polskich i jedynym dziełem Leonarda da Vinci w Polsce.

Myslovitz & Marek Grechuta - Kraków

MAREK:
Kraków jeszcze nigdy tak jak dziś
nie miał w sobie takiej siły i
może to ten deszcz, może przez tę mgłę
ale w każdej twarzy ciągle widzę cię
wśród turystów rynek tonie znów
ktoś zakrzyknął głośno, błysnął flesz
na Gołębiej twój płaszcz zaczepił mnie
w wystawowym oknie w tłumie gdzieś
widzę cię tak wiem
nie zrobię więcej zdjęć tak wiem
nie będę prosił, lecz tak wiem
to przecież żaden grzech tak wiem


ARTUR:
Kraków hejnał gra tak wita mnie
patrzy na mnie jakby wiedział, że
wracam po to by
choć na kilka chwil zamknąć oczy i móc uwierzyć,
że
widzę cię tak wiem
nie zrobię więcej zdjęć tak wiem
nie będę prosił lecz tak wiem
to przecież żaden grzech tak wiem

MAREK:
widzę cię tak wiem
nie zrobię więcej zdjęć tak wiem
nie będę prosił lecz tak wiem
to przecież żaden grzech tak wiem

Kraków

Kraków (pełna nazwa: Stołeczne Królewskie Miasto Kraków) – miasto nad Wisłą w południowej Polsce, drugie w kraju – po Warszawie – pod względem liczby mieszkańców (wg GUS, w 2007 Kraków wyprzedził pod tym względem Łódź) oraz drugie – po Warszawie – pod względem powierzchni; jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii, wysokich walorach kulturowych i architektonicznych.
W przeszłości Kraków odgrywał rolę administracyjnej stolicy państwa i siedziby władców Polski. Kraków jest stolicą województwa małopolskiego oraz historycznej Małopolski, a także centralnym ośrodkiem metropolitalnym aglomeracji krakowskiej.
Kraków jest miastem na prawach powiatu, siedzibą władz województwa małopolskiego. Znajduje się tu główna siedziba Polskiej Akademii Umiejętności oraz Instytutu Książki, miasto posiada również wiele placówek o znaczeniu i statusie narodowym m.in. Narodowy Stary Teatr, Muzeum Narodowe, Drukarnia Narodowa, Biblioteka Jagiellońska. Pełni funkcję administracyjną, kulturalną, edukacyjną, gospodarczą, usługową i turystyczną. Jest jednym z kluczowych węzłów drogowych i kolejowych. W Balicach pod Krakowem znajduje się drugi co do wielkości w Polsce port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym i charakterze transatlantyckim.

Jonasz Kofta

Jonasz Kofta właśc. Janusz Kofta (ur. 28 listopada 1942 w Mizoczu na Wołyniu, zm. 19 kwietnia 1988 w Warszawie) – polski poeta, dramaturg, satyryk i piosenkarz. Wybitna postać polskiej sceny kabaretowej i poetyckiej.
Początki jego działalności artystycznej związane są z klubem Hybrydy (kabaretem i teatrem Hybrydy). Współpracował potem z Teatrem Syrena, był współzałożycielem i wykonawcą w kabarecie "Pod Egidą". Współpracował między innymi ze Stefanem Friedmannem (cykle "Dialogi na cztery nogi" i "Fachowcy") oraz Janem Pietrzakiem ("Duety liryczno-prozaiczne"). Pisał dla "Szpilek", "Radaru", "Płomyka" i "itd". Od 1964 roku współpracował z Programem III Polskiego Radia. Był autorem tekstów (między innymi do piosenki "Wakacje z blondynką", "Radość o poranku", "Jej portret", "Pamiętajcie o ogrodach", "Taką cię wymyśliłem", "Popołudnie" czy "Szary poemat") i wykonawcą wielu popularnych przebojów. Publikował również wierszowane felietony w "Polityce". Jest jednym z najwybitniejszych i najważniejszych twórców kultywujących formę piosenki poetyckiej (obok Jeremiego Przybory, Agnieszki Osieckiej czy Wojciecha Młynarskiego).
Nagrodę (Grand Prix) jego imienia przyznaje jury Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Autorskiej.
Zmarł w wyniku powikłań po zakrztuszeniu się podczas posiłku. Wcześniej cierpiał na chorobę nowotworową, którą udało mu się wyleczyć

"Pamiętajcie o ogrodach"

Bluszczem ku oknom 
Kwiatem w samotność 
Poszumem traw 
Drzewem co stoi 
Uspokojeniem 
Wśród tylu spraw 

Pamiętajcie o ogrodach 
Przecież stamtąd przyszliście 
W żar epoki użyczą wam chłodu 
Tylko drzewa, tylko liście 

Pamiętajcie o ogrodach 
Czy tak trudno być poetą 
W żar epoki nie użyczy wam chłodu 
Żaden schron, żaden beton 
Kroplą pamięci 
Nicią pajęczą 
Zapachem bzu 
Wiesz już na pewno 
Świeżością rzewną 
To właśnie tu 

Pamiętajcie o ogrodach 
Przecież stamtąd przyszliście 
W żar epoki użyczą wam chłodu 
Tylko drzewa, tylko liście 
Pamiętajcie o ogrodach 
Czy tak trudno być poetą 
W żar epoki nie użyczy wam chłodu 
Żaden schron, żaden beton 

I dokąd uciec 
W za ciasnym bucie 
Gdy twardy bruk 
Są gdzieś daleko 
Przejrzyste rzeki 
I mamy XX wiek 

Pamiętajcie o ogrodach 
Przecież stamtąd przyszliście 
W żar epoki użyczą wam chłodu 
Tylko drzewa, tylko liście 

Pamiętajcie o ogrodach 
Czy tak trudno być poetą 
W żar epoki nie użyczy wam chłodu 
Żaden schron, żaden beton